Makapal ang hamog noong umagang iyon, halos hindi ko makita ang makitid at paliku-likong daan papasok sa gubat sa likod ng aming baryo. Ako ay isang mahirap—walang sariling bahay, walang ipon, nabubuhay lang sa araw-araw sa pagpuputol ng kahoy at kung anu-anong raket. Akala ko, gaya ng ibang araw, uuwi lang akong pagod, may kaunting barya sa bulsa, at hihintayin na naman ang panibagong araw.
Pero nagkamali ako.
Habang inaangat ko ang palakol at paulit-ulit na hinahampas ang isang bulok na puno, may narinig akong mahinang iyak. Noong una, inisip kong guni-guni lang iyon. Sa gubat, pati hangin ay marunong manlinlang ng pandinig. Pero muli itong umalingawngaw.
“Uh… uh…”
Natigilan ako. Bumilis ang tibok ng dibdib ko.
“May tao ba diyan?” sigaw ko, pero ako mismo ay kinabahan sa sarili kong boses.
Walang sumagot. Tanging iyak lang ang naroon—mahina, nanginginig, halos maputol.
Dahan-dahan kong sinundan ang tunog, tinatabig ang mga dahon at sanga, hanggang sa marating ko ang isang malaking tuod ng puno. At doon…
Biglang tumigil ang mundo ko.
May isang sanggol. Bagong panganak. Nakabalot sa manipis na tela, namumula ang mukha, nangingitim ang labi, umiiyak na halos wala nang lakas.
“Diyos ko…” bulong ko, umatras ng isang hakbang. “Sino ang kayang gumawa nito…”
Yuyuko na sana ako para buhatin ang bata nang biglang—
“’Wag!”
Napalingon ako.
May babaeng nakatayo sa likod ko. Bata, maganda, maayos ang damit—hindi tulad ng mga tao sa aming baryo. Simple ang suot niya pero halatang may kaya. May maliit siyang bag sa balikat, parang handa nang umalis.
Tiningnan ko siya, saka ang sanggol.
“Ikaw ba ang ina niya?” tanong ko, pilit pinipigil ang galit.
Hindi siya agad sumagot. Tiningnan niya ang sanggol… tapos umiwas ng tingin.
“Iiwan mo siya dito?” mariin kong tanong. “Sa gitna ng gubat? Hahayaan mong mamatay?”
“Hindi mo problema iyon,” malamig niyang sagot.
Parang may sumampal sa akin.
“Hindi ko problema?” napatawa ako nang puno ng galit. “Nanganak ka tapos itatapon mo lang siya?”
“Hindi mo maiintindihan,” nanginginig niyang sabi. “Wala na akong pagpipilian.”
“Wala?” lumapit ako. “O ayaw mo lang managot?”
Tumingin siya sa akin, puno ng galit.
“Gusto mo bang maranasan ang kahirapan?” sigaw niya. “Ayokong lumaki ang anak ko sa ganitong buhay! May pagkakataon akong umalis, hindi ko siya pwedeng isama!”
Natigilan ako.
“Aalis ka?” mahina kong ulit. “Kapalit ng sarili mong anak?”
“Mas mabuti na ’yon kaysa hilahin niya ako pababa!” sagot niya.
Umiiyak muli ang sanggol, mas mahina na.
Tiningnan ko ito. Parang may pumipiga sa puso ko.
“Naririnig mo ba siya?” sabi ko. “Mamamatay na siya.”
Umiwas siya ng tingin.
“Hindi ko kaya…” bulong niya. “Kapag isinama ko siya, iiwan ako ng lalaking iyon. Pagod na akong maghirap.”
“Paano siya?” sigaw ko. “Ano’ng kasalanan niya?”
Tumahimik siya.
Isang mahabang katahimikan.
Pagkatapos… umatras siya.
“Gawin mo ang gusto mo,” sabi niya, hindi ako tinitingnan. “Para sa akin… hindi siya kailanman umiral.”
Parang may sumabog sa ulo ko.
“Ano’ng sinabi mo?” nanginginig kong tanong.
Pero tumalikod na siya.
Isa… dalawa… tatlong hakbang…
“Tumigil ka!” sigaw ko. “Kapag umalis ka, wala ka nang karapatang maging ina!”
Huminto siya sandali. Umasa akong lilingon siya.
Pero hindi.
“Ang pagiging ina,” malamig niyang sabi, “kapag hindi mo kayang buhayin ang anak mo, isa lang itong pabigat.”
At tuluyan siyang nawala sa hamog.
Naiwan akong nanginginig sa galit.
“Walang puso…” bulong ko. “Balang araw… magbabayad ka rin.”
Umiiyak muli ang sanggol.
Dahan-dahan ko itong binuhat.
“Nandito na ako…” bulong ko. “Hindi kita pababayaan.”
At sa sandaling iyon, kahit wala akong kahit ano sa buhay… nangako ako ng hindi ko na mababawi.
Dinala ko siya sa aking maliit na barung-barong. Tinawanan ako ng mga kapitbahay.
“Hindi mo nga kayang buhayin ang sarili mo, bata pa kaya?”
“Ibalik mo na lang iyan!”
Pero hindi ko sila pinansin.
Gabing iyon, nilagnat ang bata. Natakot ako.
“Huwag ka munang susuko…” umiiyak kong sabi habang yakap siya.
Humingi ako ng gatas at tulong, pero tinanggihan ako.
“Hindi mo naman anak, bakit mo aalagaan?”
Hanggang sa may matandang babae na naawa sa akin.
“Subukan mo ito,” sabi niya, inaabot ang kaunting tubig na may kanin.
Lumuhod ako sa pasasalamat.
Magdamag akong gising, yakap ang bata.
“Kailangan mong mabuhay,” bulong ko. “Para patunayan na mali siya.”
Hinawakan niya ang daliri ko—mahina, pero sapat para baguhin ang buhay ko.
Pinangalanan ko siyang Lina.
Lumipas ang mga taon, puno ng hirap. Dalawa, tatlong trabaho ang ginawa ko.
Pero si Lina… lumaki siyang may liwanag sa mata.
“Tatty, nasaan ang nanay ko?” tanong niya isang araw.
Natigilan ako.
“Nandito ako,” sagot ko. “Sapat na ’yon.”
Hindi na siya nagtanong pa.
Hanggang isang araw, dumating sa baryo ang isang babaeng hindi pamilyar. Maganda. Mayaman. May sasakyan.
“May nakapulot ba ng sanggol sa gubat, mga sampung taon na ang nakalipas?”
Nahulog ang hawak kong palakol.
Paglingon ko…
Natigil ang oras.
Siya iyon.
Ang babaeng nag-iwan ng anak niya.
Pero ngayon… iba na siya.
Mayaman. Maayos. Pero takot ang mata.
“’Ikaw…” nanginginig niyang sabi. “Buhay pa ba ang bata?”
“Bakit ka nandito?” tanong ko.
“Gusto kong makita ang anak ko…” umiiyak niya. “Hinahanap ko siya…”
Napatawa ako.
“Hinahanap? Matapos mong itapon?”
Lumuhod siya.
“Alam kong wala akong karapatan… pero kahit sandali lang…”
Sa likod ko, naroon si Lina.
“Tatty… sino siya?”
Natigil ang lahat.
“Anak…” umiiyak ang babae. “Ako ang nanay mo…”
“Tumigil ka!” sigaw ko.
“Wala kang karapatang tawagin siyang anak,” sabi ko. “Patay na ang ina niya noong iniwan siya sa gubat.”
Umiiyak siya.
“Patawarin mo ako…”
Hindi ako agad sumagot.
May laban sa loob ko—galit at awa.
“Lina…” tawag ko.
Lumapit siya.
“Tatty… bakit siya umiiyak?”
“Sabihin mo sa kanya kung sino ako…” sabi ng babae.
“Wala kang karapatan,” malamig kong sagot.
“Pakiusap…”
“Isang pagkakataon lang…”
“Binigyan ka ng pagkakataon noon,” sagot ko. “Pinili mong iwan siya.”
Tumingin si Lina sa akin.
“Tatty… totoo ba?”
Hindi ako agad nakasagot.
“Hindi mahalaga kung sino ang nagsilang,” sabi ko. “Mahalaga kung sino ang nanatili.”
Umiiyak ang babae.
“Ako ang nanay niya…”
“Hindi,” sabi ni Lina. “Ang nanay ko ay ang taong hindi ako iniwan.”
Napaiyak ako.
“Pero pinapatawad kita,” dagdag niya.
Nagulat kami.
“Pero hindi ibig sabihin noon na nanay kita,” sabi niya. “Ang nanay ko ay ang nag-alaga sa akin.”
Tumingin siya sa akin.
At sa sandaling iyon… parang huminto ang mundo.
Ang babaeng minsang iniwan ang anak niya… tuluyang gumuho.
Hindi dahil sa galit.
Kundi dahil sa katotohanan.